Τέλος των ιστοριών. Καλώς ήρθατε στο 2022!

από Igor Polskiy

(προσοχή: spoilers)

   Αυτός ο κόσμος κατασκευάζεται από τις ιστορίες που λέμε γι' αυτόν. Ποια από αυτές σας είναι πιο κοντά; Το ιστορία μιας νέας πανούκλας? Μια ιστορία για τους κωδικούς QR και την ψηφιακή δυστοπία; Μια ιστορία για τους εχθρούς του έθνους; Η ιστορία για τον ανταγωνισμό και τον πόλεμο όλων εναντίον όλων;
    Αυτές οι ιστορίες δεν είναι καινούργιες, αλλά εξακολουθούν να είναι μεταξύ των κορυφαίων ιστοριών. Παρεμπιπτόντως, το νέο έτος δεν είναι πλούσιο σε νέες ιστορίες. Η σοβιετική τηλεόραση εξακολουθεί να προβάλλει ταινίες που γυρίστηκαν πριν από τη γέννησή μου. Και τα τραγούδια που θυμάμαι από την παιδική μου ηλικία. Και την πρωτοχρονιάτικη ομιλία του προέδρου, από την οποία δεν αναμένεται τίποτα καινούργιο. Αλλά αυτή η ατελείωτη επανάληψη δεν συμβαίνει μόνο στην πατρίδα μου. Star Wars VIII; Το The Witcher του Netflix; Ο Χάρι Πότερ 20 χρόνια μετά; Matrix IV; Φαίνεται ότι οι προϋπολογισμοί για τους συγγραφείς έχουν περικοπεί, και η πραγματικότητά μου μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα διάδρομο με ατελείωτες επαναλήψεις. "Αιώνια επιστροφή;" Όχι, γιατί πλέον αυτές οι ιστορίες δεν είναι οι ίδιες. Και δεν είναι καθόλου πειστικές...

Πού είναι οι νέες ιστορίες; Ξέρω ότι εμφανίζονται κάθε μέρα, αλλά για κάποιο λόγο, οι ίδιες που έχουμε ήδη ακούσει βγαίνουν στην επιφάνεια. Η ιστορία του ψηφιακού GULAG, η ιστορία των μολυσμένων και των αγνών, προστατεύονται από την τελετουργία καθαρισμούη ιστορία των κατασκόπων και των προδοτών, η ιστορία της σκληρότητας και του πολέμου. Τι είναι αυτό; Η πραγματικότητα; Αυτοεκπληρούμενες προφητείες; Ένα εμμονικό τούνελ πραγματικότητας που δημιουργήθηκε από ψηφιακούς κένταυρους; Ο ίδιος δεν με πειράζει να επιστρέφω μερικές φορές σε παλιές ιστορίες, αλλά και αυτές μετατρέπονται σε παρωδία του εαυτού τους.

Μέχρι αυτό το νέο έτος, μου φαινόταν ότι υπήρχε ακόμη κάποια ποικιλομορφία στις ιστορίες. Το Game of Thrones έδειξε έναν κόσμο όπου κανέναν δεν μπορείς να εμπιστευτείς, όπου ακόμα και ο καλύτερος φίλος μπορεί να σε μαχαιρώσει πισώπλατα. Σε αυτόν τον κόσμο, όλα είναι προσχηματικά και μόνο η βία καθορίζει τους νικητές, υπαγορεύει την ηθική, τη δικαιοσύνη και την αλήθεια. Η ζωή απεικονίζεται ως ένα παιχνίδι, όπου οι συμμετέχοντες είναι πιόνια σκακιού, κούκλες με τεχνητά πρόσωπα, και όλοι φοβούνται να δείξουν την πραγματική τους αδυναμία. Αντίθετα, ο σλαβικός κόσμος του The Witcher, που δημιούργησε ο Πολωνός συγγραφέας Andrzej Sapkowski, δεν είναι λιγότερο σκληρός, αλλά υπάρχει πάντα χώρος για εμπιστοσύνη και φιλία. Κάπως έτσι ζούσα κι εγώ. Έτσι ζούσαμε όλοι εδώ: σε αντίθεση με τις "δυτικές πολιτισμένες χώρες", δεν εμπιστευόμαστε το κράτος και τους κανόνες, βασιζόμενοι αντίθετα στους πιστούς φίλους και την τύχη. Αλλά τα βιβλία που διάβασα στο σχολείο έχουν μετατραπεί σε σειρά του Netflix και δεν τα αναγνωρίζω. Μεταμορφωμένο σε τηλεοπτική σειρά στη Δύση, το The Witcher έγινε μια ιστορία όπου οι χαρακτήρες βγάζουν ο ένας τα μάτια του άλλου σε έναν αδιάφορο αγώνα για την εξουσία. Οι ήρωες έχουν πλέον διαφορετικό χρώμα δέρματος, κάτι που θα έπρεπε να σημαίνει σεβασμό για τους ανθρώπους διαφορετικών πολιτισμών, αλλά, ανεξάρτητα από το χρώμα του δέρματος, συμπεριφέρονται σαν ιεροεξεταστές και κατακτητές, αφηγούμενοι την ιστορία των δικών τους συμφερόντων, της προδοσίας, της σκληρότητας και του αγώνα. Και υπάρχουν πάντα μερικοί "καλοί" χαρακτήρες ανάμεσα σε όλο αυτόν τον τρελό κόσμο, ώστε το κοινό να ταυτίζεται με τους καλούς και να πιστεύει ότι οι ίδιοι είναι καλές εξαιρέσεις, ενώ οι περισσότεροι από τους άλλους είναι κακοί όπως όλη η τρελή κοινωνία μας...

Είναι σαν όλες οι ιστορίες να αλέθονται από τα γρανάζια μιας χολιγουντιανής μηχανής και να μετατρέπονται στο ίδιο κοκτέιλ από δυνατούς ήχους, ξαφνικές επιθέσεις, αψυχολόγητη σκληρότητα και αιματηρή πάλη που συνεχίζει τη διαφωτιστική ιστορία του ατελείωτου ανταγωνισμού μεταξύ των ανθρώπων αλλά και στη φύση, τον αγώνα όλων εναντίον όλων, την ιστορία του "εμείς" εναντίον "αυτών", της ιεραρχίας και του μοναχικού εξαιρετικού ήρωα. Γιατί αυτή η ιστορία, που δεν είναι πλέον καινούργια ή ενδιαφέρουσα, επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά; Μήπως επειδή αυτές οι παλιές ιστορίες συνεχίζουν να διαμορφώνουν τις δυτικές κοινωνίες και, λόγω του αποικισμού και της παγκοσμιοποίησης, παγκοσμίως;

Δεν είναι τυχαίο ότι μιλάω εδώ για τη "Δύση", παρασύροντας ανεπαίσθητα την "Ανατολή". Είναι επίσης μια τόσο παλιά ιστορία που κατασκευάζει την ταυτότητα και μας χωρίζει ο ένας από τον άλλο. "Δεν είμαστε σαν κι αυτούς". Αυτή είναι η ιστορία που λέμε στους εαυτούς μας πολύ πριν την περιγράψει ο Όργουελ στο 1984. Και υπάρχει ένας κόκκος αλήθειας σε αυτήν.

Σε γενικές γραμμές, σε όλες τις δημοφιλείς ιστορίες υπάρχει κάποια δόση αλήθειας. Πώς αλλιώς θα μπορούσαμε να τις πιστέψουμε; Ένας φρικτός ιός που απειλεί την ανθρωπότητα; Ένα ολοκληρωτικό κράτος χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιό για να θέσει τους πάντες υπό ψηφιακό έλεγχο? Οι άπληστες εταιρείες που θέλουν να καταστρέψουν τη φύση για το κέρδος; Εχθροί που διεξάγουν έναν υβριδικό πόλεμο εναντίον μας; Ένας σκληρός κόσμος όπου επιβιώνουν μόνο ξεδιάντροποι αιμορουφήχτρες και οι υπάκουοι σκλάβοι τους; Όλα αυτά είναι εδώ. Πρόκειται για ιστορίες που περιέχουν κόκκους αλήθειας, και γι' αυτό είναι εύκολο να τις πιστέψεις, και μόλις τις πιστέψεις, είναι δύσκολο να δεις τον κόσμο διαφορετικά. Αλλά αυτό που έχουν κοινό αυτές οι ιστορίες είναι ότι είναι ιστορίες φόβου και διαχωρισμού. Οι απειλές μπορεί να είναι διαφορετικές, αλλά μας οδηγούν στην ίδια ψυχολογική κατάσταση - μια κατάσταση προστασίας ή μουδιάσματος. "Πολέμησε ή πάγωσε!" Στην πραγματικότητα, αυτή είναι η ίδια ιστορία που μας χωρίζει σε διαφορετικά στρατόπεδα. Και αυτή η ιστορία δεν κρατάει μαζί...

Ποιο είναι το νόημα του διαχωρισμού των εμβολιασμένων από τους ανεμβολίαστους εάν τα εμβόλια δεν εμποδίζουν την εξάπλωση του ιού; Ποιο είναι το νόημα να κηρύσσονται οι εργαζόμενοι στην τέχνη και τον πολιτισμό ως παράγοντες ξένης επιρροής, όπως συμβαίνει στην πατρίδα μου; Ποιο είναι το νόημα να ζητάμε από τις κυβερνήσεις και τις εταιρείες να σταματήσουν την κλιματική αλλαγή, αν είναι μόνο όμηροι της κατάστασης και δεν μπορούν να σταματήσουν αυτό το τρένο ακόμη και αν το θέλουν? Φαίνεται ότι κάθε μια από αυτές τις ιστορίες μεταφέρει κάποιο νόημα, αλλά αν την κοιτάξεις απ' έξω, παίρνεις ένα είδος ανοησίας. Το νόημα είναι μόνο ότι πρέπει να φοβάσαι και να κατηγορείς κάποιον για τα πάντα.

Όπως λέει και το τελευταίο "Matrix", δεν είναι απαραίτητο η ιστορία να κρατάει - αρκεί να πατάει τα σωστά κουμπιά στα ανθρώπινα μυαλά και συναισθήματα. Αν απελευθερωθούμε από την ιστορία των θυμάτων και των καταπιεστών, των ενόχων και των υποτελών, των ψεύδεται και των πιστεύει, τότε θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι εμείς οι ίδιοι πατάμε τα κουμπιά μας και λέμε αυτές τις ιστορίες. Επανασχεδιάζοντας τις παλιές πλοκές με νέο τρόπο, αρχίζουμε οι ίδιοι να τις αντιμετωπίζουμε με ειρωνεία. Ακόμη και εκείνοι που τις λένε εν ώρα υπηρεσίας δεν πιστεύουν πλέον σε αυτές τις ιστορίες. Κάποτε ήταν πειστικές και θυμόμαστε ακόμα τους ρόλους που μάθαμε: πώς να συμπεριφερόμαστε, τι να σκεφτόμαστε, τι να αισθανόμαστε και τι να λέμε. Αλλά πολύ λίγοι άνθρωποι πιστεύουν σοβαρά - οι περισσότεροι από εμάς μόνο προσποιούνται. Γινόμαστε όλο και πιο κυνικοί και ειρωνικοί, προσπαθούμε να αγνοήσουμε τις τρύπες στις ιστορίες και εξαρτόμαστε όλο και περισσότερο από εικονικά μπαλώματα στις ραφές της πραγματικότητας.

Πριν από τριάντα χρόνια, ο Φράνσις Φουκουγιάμα ανακοίνωσε το "Τέλος της Ιστορίας", αλλά το τέλος μιας ιστορίας σηματοδότησε μόνο την αρχή άλλων. Η μηχανή του λόγου συνέχισε να λειτουργεί όλα αυτά τα χρόνια και πρόσφατα οι αλγόριθμοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έμαθαν να τοποθετούν κάθε άτομο σε μια φούσκα ιστοριών που έχει συνηθίσει, επαναλαμβάνοντας ακατάπαυστα αυτά που ήδη γνωρίζει. Ένας προσωπικός διάδρομος της πραγματικότητας, μια εξατομικευμένη σπηλιά νοημάτων, που δημιουργείται σύμφωνα με τις προτιμήσεις σας.

Και όμως δεν βοηθάει. Όσο περισσότερο βυθιζόμαστε στην εικονικότητα, τόσο λιγότερο νιώθουμε τη σύνδεση μεταξύ των ιστοριών που διηγούνται και της πραγματικής ζωής. Η μηχανή του λόγου αρχίζει να αδρανοποιείται. Προσκολλούμαστε πιο απελπισμένα στις παλιές ιστορίες, αλλά πιστεύουμε σε αυτές όλο και λιγότερο. Καλώς ήρθατε στο 2022 ...

Με φόντο την αιώνια επανάληψη παλιών ιστοριών, η νέα χρονιά ξεχωρίζει για μια σχετικά φρέσκια. Το "Μην κοιτάς ψηλά!" αφηγείται την ιστορία επιστημόνων που προσπαθούν να προειδοποιήσουν την ανθρωπότητα για την επικείμενη σύγκρουση της Γης με τον κομήτη που έχουν ανακαλύψει. Όμως η ανθρωπότητα κολλημένη μπροστά στις οθόνες δεν διέπεται από επιστημονικά δεδομένα, αλλά από συναισθήματα, καθώς και από τις συμμετοχές των μέσων ενημέρωσης, τα κοινωνικά δίκτυα και τα συμφέροντα των ανταγωνιστικών κομμάτων, των κυβερνήσεων και των εταιρειών. Οι ελίτ ποντάρουν σε έναν νέο μεσσία -ένα μείγμα του Elon Musk, του Steve Jobs και του Bill Gates- που προσφέρει τεχνο-ουτοπία αντί για πραγματικότητα. Η ιστορία του τεχνο-οπτιμισμού του δεν στέκει, αλλά έχουν επενδυθεί πολλά χρήματα σε αυτήν, και όσοι την επικρίνουν βρίσκονται γρήγορα στο περιθώριο. Ως αποτέλεσμα, προς έκπληξή μας, όλη η ζωή στη Γη πεθαίνει και ακόμη και η διαστημική αποστολή που έστειλε ο τεχνοπροφήτης αποτυγχάνει σε έναν άγνωστο πλανήτη. Αυτό είναι όλο. Το τέλος.

Όπως είναι φυσικό, η ιστορία αυτή αφηγείται με χιούμορ. Είναι πολύ ρεαλιστική για να την πάρουμε στα σοβαρά, είναι δυνατόν να πούμε τέτοιες απελπισμένες απαγορευμένες ιστορίες μόνο ως καρναβάλι. Στην κουλτούρα μας, η οποία αρνείται τον θάνατο, ποιος θα πει σε έναν ασθενή, εκτός από ένα αστείο, ότι η ασθένεια είναι θανατηφόρα; Φυσικά, πίσω από αυτή τη σάτιρα, μπορεί κανείς εύκολα να διαβάσει την ιστορία γύρω από την κλιματική αλλαγή: τις προβλέψεις των επιστημόνων, τις ανεύθυνες ενέργειες των κυβερνήσεων και των εταιρειών και τον πολιτικοποιημένο πόλεμο πληροφοριών που προκύπτει γύρω από αυτήν. Αλλά υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ ενός κομήτη και της κλιματικής αλλαγής. Ο κομήτης πέφτει στο έδαφος σε μια σαφώς καθορισμένη χρονική στιγμή και σκοτώνει τους πάντες. Η μαζική εξαφάνιση των ειδών, ο θάνατος των μελισσών και των κοραλλιογενών υφάλων μαζί με την κλιματική αλλαγή είναι αργές διαδικασίες, περισσότερο σαν να ζεσταίνουμε έναν βάτραχο σε μια κατσαρόλα, και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια τις συνέπειες ... Οι επιστήμονες δεν μπορούν να πουν με βεβαιότητα αν η ανθρωπότητα θα επιβιώσει αυτόν τον αιώνα ή όχι, αλλά όλο και περισσότεροι άνθρωποι, ακολουθώντας τις Jem Bendell και Βαθιά προσαρμογή, αναγνωρίζουν την πραγματικότητα της κατάρρευσης του εύθραυστου πολιτισμού μας. Πριν από την εποχή του COVID, στη δεκαετία του 2010, μια τέτοια σκέψη ήταν σαφώς περιθωριακό φαινόμενο, αλλά ίσως το 2021 να ήταν η τελευταία χρονιά που το να μιλάμε δυνατά για την κατάρρευση του παγκόσμιου μυρμηγκιού ήταν απαράδεκτο.

Η ταινία "Don't Look Up!" βγήκε στην ώρα της. Ως σατιρική κωμωδία, τρύπωσε στο μυαλό μας και στις οικογένειές μας, με αποτέλεσμα άνθρωποι που δεν είχαν σκεφτεί προηγουμένως την κατάρρευση να αρχίσουν να συζητούν γύρω από το τραπέζι της κουζίνας το ενδεχόμενο του τέλους του κόσμου που είχαν συνηθίσει. Ως γνωστόν, ο δρόμος από την κουζίνα στην επανάσταση δεν είναι τόσο μακρύς όσο φαίνεται, αλλά το νόημα και ο σκοπός της επανάστασης στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι ξεκάθαρος. Είναι δυνατόν, όπως προτείνει η Greta Thunberg, να πανικοβληθούμε, αλλά αυτή εξακολουθεί να είναι η ίδια ιστορία "Πολέμησε ή πάγωσε!" που μας έφερε εδώ. Οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες δεν καταλαβαίνουν τι κάνουν και απλώς ακολουθούν τους κανόνες του παιχνιδιού, όπως όλοι όσοι τους υπακούουν. Όσο περισσότερο πανικοβαλλόμαστε, τόσο πιο τρομακτικό είναι να σκεφτόμαστε και να δρούμε ελεύθερα. Όταν φοβόμαστε για τα παιδιά μας, περιορίζουμε την ελευθερία τους. Όταν φοβόμαστε για τους εαυτούς μας, περιορίζουμε τη δική μας δράση, και στο τέλος γινόμαστε όλο και περισσότερο σαν πρόβατα που πηγαίνουν στο σφαγείο. Αλλά σας ευχαριστώ για αυτή την ιστορία, τόσο απίστευτα αληθινή. Αυτό είναι κάτι καινούργιο, και πάνω στην ώρα! Καλώς ήρθατε ...

Άλλες νέες ιστορίες εμφανίζονται τώρα, νέου τύπου. Αυτές οι ιστορίες φυτρώνουν ανεπαίσθητα, σαν ζιζάνια, χωρίς να σκαρφαλώνουν στις κορυφές και χωρίς να μαζεύουν χρήματα, αλλά, παρ' όλα αυτά, συγκεντρώνουν όλο και περισσότερους ανθρώπους γύρω τους, κατακτώντας νέα πρότυπα σκέψης. Μιλάω για την ιστορία της συνεργασίας, την οποία ο Τσαρλς Αϊζενστάιν αποκαλεί Ιστορία του Interbeing. Αντί να σκεφτόμαστε κατά το πρότυπο ενός εργοστασίου, που λειτουργεί σύμφωνα με γραμμικές διαδικασίες που χωρίζουν την πραγματικότητα σε μέρη, η ιστορία της συνεργασίας και της αλληλοπεριχώρησης μας καλεί να σκεφτούμε με έναν ολιστικό, περμακουλτουριστικό και οικοσυστημικό τρόπο, κοιτάζοντας όχι τόσο τα ξεχωριστά πράγματα και πλάσματα, όσο τον άπειρο αριθμό διασυνδέσεων που τα συνυφαίνουν. Φυσικά, αυτή η ιστορία είναι καινούργια μόνο για εμάς - τους κληρονόμους των Αβρααμικών θρησκειών, συνηθισμένους στον γραμμικό χρόνο και σε έναν Θεό στην κορυφή της πυραμίδας. Πετάξαμε τον Θεό, πήραμε τη θέση του εμείς οι ίδιοι, αλλά τώρα αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ότι αυτή η ιστορία δεν κρατάει, αλλά αντίθετα μας οδηγεί προς την αποκάλυψη, γι' αυτό προσπαθούμε να την αντικαταστήσουμε με μια άλλη, πιο επαρκή, όπου δεν είμαστε οι κυρίαρχοι του κόσμου, αλλά μέρος του οικοσυστήματος, όπως οι ανιμιστικές φυλές που ζουν στα δάση του Αμαζονίου... Εγώ ο ίδιος αφηγούμαι αυτή την ιστορία της συνεργασίας. Παρουσιάζεται συνοπτικά στο Νέα ιστορία της Γης κινούμενα σχέδια, όσο το δυνατόν πιο αισιόδοξα για μεγαλύτερη προσβασιμότητα. Σε αυτή την ιστορία, οι άνθρωποι συνειδητοποιούν την κρισιμότητα της κατάστασης μαζί με την αλληλεξάρτηση των διαφόρων έμβιων όντων και αρχίζουν να φροντίζουν τα οικοσυστήματα, και χάρη σε αυτό, οι άνθρωποι και τα άλλα είδη επιβιώνουν από μια οικολογική κρίση...

Ακούγεται πολύ καλό για να είναι αληθινό; Ίσως... Είναι γενικά αποδεκτό ότι η ιστορία για το παρόν μας πρέπει πάντα να είναι πασπαλισμένη με αισιοδοξία, ώστε οι άνθρωποι να μην χάνουν το κουράγιο τους. Όμως μια τέτοια ιστορία πασπαλισμένη με ελπίδα είναι κατάλληλη μόνο ως παραμύθι, και μάλιστα σύγχρονο, καθώς τα παλιά παραδοσιακά παραμύθια δεν είναι συνήθως τόσο αισιόδοξα: έχουν αρκετή καυστικότητα και μερικές φορές διηγούνται τι συμβαίνει όταν κάποιος γίνεται πολύ άπληστος ή δεν τιμά τις ευθύνες του απέναντι στα άλλα όντα.

Δεν έχουμε μάθει ακόμη πώς να αφηγούμαστε την τραγική ιστορία της εποχής μας. Μέχρι στιγμής, η μαζική κουλτούρα μπορεί να μιλήσει για την παγκόσμια οικολογική κρίση και την κατάρρευση του σύγχρονου πολιτισμού που προκαλείται από αυτήν μόνο στη γλώσσα της σάτιρας ή της φαντασίας. Αλλά μαθαίνουμε σιγά-σιγά. Το νερό φθείρει την πέτρα, και το μέλλον ανήκει σε εκείνους τους παραμυθάδες που μπορούν να συνδυάσουν αυτές τις δύο ιστορίες μαζί - και να μας μιλήσουν τόσο για τον δικό τους θάνατο όσο και για την αναγέννησή τους. Η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση δεν είναι μόνο μια καταστροφή, αλλά και μια ευκαιρία: η ευκαιρία μας να αλλάξουμε, αν και όχι τόσο εύκολα όσο θα θέλαμε. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο μια απλή λαϊκή γελοιογραφία είναι απαραίτητη εδώ. Εδώ χρειάζεται μια τραγωδία αντάξια των αρχαίων Ελλήνων. Εδώ χρειαζόμαστε τον Διόνυσο, ο οποίος απενοχοποιεί τους ρόλους και λιώνει τις κυρίαρχες ιδέες για την πραγματικότητα. Εδώ χρειαζόμαστε την κάθαρση και την αποκάλυψη με τη σωστή έννοια. Εξάλλου, η αποκάλυψη στα ελληνικά δεν είναι το τέλος του κόσμου, αλλά μια αποκάλυψη, το άνοιγμα του κρυμμένου, η αφαίρεση των πέπλων. Ο ιός είναι ο πρώτος καβαλάρης αυτής της αποκάλυψης και θα ακολουθήσουν και άλλοι.

Το "Don't Look Up!" είναι μια ιστορία γι' αυτό, αλλά ειπωμένη από την οπτική γωνία της αναγωγιστικής επιστήμης, δεν γνωρίζει καμία ελπίδα. Είναι απλώς μια ιστορία εξαφάνισης. Ωστόσο, οι σαμανικοί πολιτισμοί γνωρίζουν ότι ο θάνατος δεν είναι το τέλος, αλλά μια μετάβαση. Αυτός που πέθανε και επέστρεψε γίνεται σαμάνος και μπορεί να τραγουδάει τραγούδια, συνοδεύοντας τόσο τους ζωντανούς όσο και τους ετοιμοθάνατους. Η ιστορία της αποκάλυψης πρέπει να συνδεθεί με την ιστορία της ελπίδας, και ο θάνατος του οικείου - με τη γέννηση του νέου. Αυτή η ιστορία δεν έχει ακόμη ειπωθεί, καθώς βρισκόμαστε στο σημείο του τέλους των ιστοριών. Ο ήλιος έχει ήδη δύσει, αλλά η αυγή είναι ακόμα μακριά...

Την 1η Ιανουαρίου, ο συνάδελφός μου μου έγραψε για τη διαπροσωπική φύση της δημιουργικής διαδικασίας. Μοιράστηκε τη θεωρία ότι "τα βιβλία θέλουν να γραφτούν, και αν κληθείτε να γράψετε για ένα συγκεκριμένο θέμα, θα νιώσετε έμπνευση, ενώ αν αγνοήσετε το κάλεσμα, κάποιος άλλος μπορεί να γράψει το βιβλίο σας". Της απάντησα ότι, πράγματι, η δική μου εμπειρία μου λέει ότι ο καλλιτέχνης είναι περισσότερο εργαλείο παρά ο συγγραφέας του έργου, και ρώτησα πίσω: "Ποιος είναι τότε ο συγγραφέας; Από πού προέρχονται οι ιστορίες; Ποιος υπαγορεύει τα σενάρια; Αν η τέχνη είναι μια πύλη και όχι μια τέχνη, τότε πού είναι η πηγή του σήματος που αντιλαμβάνονται οι ανήσυχοι άνθρωποι σαν εμάς; "

Αν θεωρήσουμε τη μαζική τέχνη ως ένα συλλογικό ασυνείδητο, τότε τι μας λέει αυτή τη στιγμή, στις αρχές του 2022; Το Matrix περιγράφει τον εαυτό του και μας δίνει ενδείξεις για το τι πραγματικά είναι. Η "πραγματικότητα" σχεδιάζεται με τη βοήθεια των γραφικών του υπολογιστή, ενώ οι "εικονικές" σκηνές κινηματογραφούνται σε ένα πευκοδάσος. Όλα είναι μπερδεμένα και ο κάτοικος της "πραγματικής" πόλης λέει ότι του φαίνεται ότι ζει στο Matrix. Σε αυτή την πόλη, που χτίστηκε χάρη στην ένωση μηχανών και ανθρώπων, είναι δυνατόν να καλλιεργηθούν ακόμη και "πραγματικές" φράουλες, το DNA των οποίων έχει μεταφορτωθεί από τον ψηφιακό χώρο της ψευδαίσθησης. Αυτό που περιγράφεται εδώ είναι μια γνώριμη τεχνο-ουτοπία, αλλά η πραγματικότητα αυτής της "πραγματικότητας" δεν είναι καθόλου τόσο σίγουρη όσο φαίνεται από μια απλή ανάγνωση της πλοκής.

Οι ίδιες οι ιστορίες μιλούν όλο και πιο ξεκάθαρα για τη δική τους απατηλή φύση. Το χάσμα μεταξύ πραγματικότητας και εικονικότητας γίνεται όλο και πιο ισχυρό. Όμορφες εικόνες της φύσης βρίσκονται πλέον στην επιφάνεια εργασίας μας, ενώ στη θέση των απειλούμενων τροπικών δασών βόσκουν χάμπουργκερ που περπατούν. Το νέο "Matrix" μας μιλάει για ένα ξαφνικό κενό, για την κατάσταση της ελεύθερης επιλογής που έχει συμβεί στο τέλος των ιστοριών. Από τώρα και στο εξής, όποιος έχει το θάρρος να κοιτάξει ψηλά, είναι ελεύθερος από τις παλιές ιστορίες και επομένως μπορεί να πει κάποια άλλη ιστορία - μια ιστορία που δεν έχει ειπωθεί ακόμα. Αλλά ο καθένας από εμάς δεν είναι μόνος του. Οι ιστορίες λέγονται ο ένας στον άλλον, οπότε δεν αρκεί να επινοήσουμε μια ιστορία - πρέπει να τη μοιραστούμε με τους αγαπημένους μας.

Δεν υπάρχει πιο συνηθισμένη ιστορία. Η πραγματικότητα διαλύεται σε κομμάτια. Εσείς επιλέγετε σε ποιον κόσμο ζείτε. Αλλά ο Neo και η Trinity δεν μπορούν να δημιουργήσουν την πραγματικότητα ξεχωριστά ο ένας από τον άλλο. Όσο ασήμαντο κι αν είναι αυτό το μάθημα, στο τέλος της ταινίας "Μην κοιτάς ψηλά!" η οικογένεια μαζεύεται γύρω από το τραπέζι. Η οικογένεια εδώ δεν είναι μόνο όσοι συνδέονται με δεσμούς αίματος, αλλά και όσοι είναι έτοιμοι να αναγνωρίσουν την πραγματικότητα όπως είναι και να ζήσουν σε αυτή την πραγματικότητα μαζί, όσο τραγική κι αν είναι...

Όπως είπε ο Τέρενς ΜακΚένα, η πραγματικότητα είναι πολύ περισσότερο από ό,τι μπορούμε να φανταστούμε. Να είστε προσεκτικοί και να μην εμμένετε σε οικείες ερμηνείες. Πάρτε το χρόνο σας πριν ορίσετε τον εαυτό σας μέσα στα πλαίσια νέων ιστοριών. Αρκεί προς το παρόν οι παλιές ιστορίες να γκρεμίζονται σε σκόνη και οι μούμιες στα μαυσωλεία να είναι όλο και λιγότερο ικανές να μας πείσουν για την πραγματικότητά τους. Σας εύχομαι να μείνετε για λίγο σε αυτό το σημείο του τέλους των ιστοριών. Μη βιαστείτε να προχωρήσετε παραπέρα. Πρόκειται για ένα σημαντικό σταυροδρόμι όπου είναι δυνατές νέες συναντήσεις. Καλώς ήρθατε στο 2022!

---

Ευχαριστώ την Anja Byg και άλλους που συνεισέφεραν σημαντικά σε αυτό το κείμενο και βοήθησαν στη διαμόρφωσή του στα αγγλικά. Igor Polskiy